Tematik Masallar
Masallar temalarına göre de sınıflandırılabilir. Pertev Naili Boratav ve W. Eberhard yaptıkları bir araştırmada 378 Türk masalından 23 ayrı tip tespit etmişlerdir. Bunlar;
1. Hayvan masalları
2. Hayvan ve insanın beraber rol aldıkları masallar
3. Masal kahramanına bir ruhun veya bir hayvanın yardım ettiği masallar
4. Tabiatüstü bir ruh veya hayvanla evlenme konusunu işleyen masallar
5. İyi bir ruh veya evliyayla birlikte yaşamayı konu alan masallar
6. İnsanların kaderlerinin önceden yazıldığı ve değişemeyeceğini konu edinen masallar
7. Rüyaları konu alan masallar
8. Kötü ruhlarla birlikte yaşamayı konu edinen masallar
9. Sihirbazları konu edinen masallar.
10. Genç kızın sevgili bulmasını konu edinen masallar
11. Erkek kahramanların sevgili bulmasını konu edinen masallar
12. Fakir kızın zengin erkekle evlenmesini konu edinen masallar
13. Kıskançlık ve iftira konusunu ele alan masallar
14. Hor görülen kocaların konu edildiği masallar
15. Zina ve baştan çıkarmayı konu edinen masallar
16. Acayip olayların konu edildiği masallar
17. Acayip davaların konu edildiği masallar
18. Realist masallar
19. Garip tesadüflerin işlendiği masallar
20. Komik olayların anlatıldığı masallar
21. Aptal ve tembel kadın ya da erkeklerin anlatıldığı masallar
22. Hırsızlık ve dedektiflik konularını işleyen masallar
23. Akıllı, hileci ya da cimri kahramanların işlendiği masallar
YAPILARINA GÖRE MASALLAR
Yapılarına göre masalların tasnifi konusunda bugün bir metot olarak en fazla başvurulan Propp metodudur. Vladimir Propp bir Rus halk bilimcisidir (1885-1970). Propp, olağanüstülük ya da peri masalları tarzındaki Rus masallarını derledikten sonra masalların yapısını düzenleyen ortak ve değişmez bir yasaya ulaşmaya çalışmıştır. Propp’a göre masalın işlevi kişinin eylemidir. Masallardaki kişilerin her eylemi masalların temel bölümleridir. Masallarda kişiler değişebilir fakat eylemler hep aynıdır. Propp’un incelediği bütün masalların her biri kötülükle başlar. Bir kahraman bir kötülüğü ortadan kaldırmakla görevlendirilir. Bir dizi eylem gerçekleştirdikten sonra da ödüllendirilir. Propp’a göre masallarda eylemler çok az, fakat kişiler çok fazladır. Üstelik masallardaki işlevler yani eylemler de hep aynı sırayla gerçekleşir. Propp masallarda 31 ayrı işlev sıralar:
1. Aileden biri evden uzaklaşır.
2. Kahraman bir yasakla karşılaşır.
3. Yasak çiğnenir.
4. Saldırgan bilgi edinmeye çalışır.
5. Saldırgan kurbanıyla ilgili bilgi toplar.
6. Saldırgan kurbanını ya da servetini ele geçirmek için onu aldatmayı dener.
7. Kurban aldanır ve böylece istemeyerek düşmanına yardım etmiş olur.
8. Saldırgan aileden birine zarar verir.
9. Kötülüğün ya da eksikliğin haberi yayılır, bir dilek ya da bir buyrukla kahramana başvurulur, kahraman gönderilir ya da gider.
10. Arayıcı-kahraman eyleme geçmeyi kabul eder ya da eyleme geçmeye karar verir.
11. Kahraman evinden ayrılır.
12. Kahraman büyülü bir nesneyi ya da yardımcıyı edinmesini sağlayan bir sınama, bir sorgulama, bir saldırı vb. bir şey ile karşılaşır.
13. Kahraman ilerde kendisine bağışta bulunacak kişinin eylemlerine tepki gösterir.
14. Büyülü nesne kahramana verilir.
15. Kahraman aradığı nesnenin bulunduğu yere ulaştırılır, kendisine kılavuzluk edilir ya da götürülür.
16. Kahraman ve saldırgan bir çatışmada karşılaşır.
17. Kahraman özel bir işaret edinir.
18. Saldırgan yenik düşer.
19. Başlangıçtaki kötülük giderilir ya da eksiklik karşılanır.
20. Kahraman geri döner.
21. Kahraman izlenir.
22. Kahramanın yardımına koşulur.
23. Kahraman kimliğini gizleyerek kendi ülkesine ya da bir başka ülkeye varır.
24. Düzmece kahraman asılsız savlar ileri sürer.
25. Kahramana güç bir iş önerilir.
26. Güç iş yerine getirilir.
27. Kahraman tanınır.
28. Düzmece kahramanın, saldırganın ya da kötünün gerçek kimliğini ortaya çıkarır.
29. Kahraman yeni bir görünüm kazanır.
30. Düzmece kahraman ya da saldırgan cezalandırılır.
Kahraman evlenir ve tahta çık
Melike Günyüz
KİŞİ BURADA
